TVORAC NARNIJE I ZALJUBLJENIK U KNJIŽEVNOST

cs lewisC.S. LEWIS: BRITANSKI PROFESOR I PISAC

Možda ste pre desetak godina gledali Zemlju senki (shadowlands), film o jednom periodu njegovog života ili ste gledali crtani serijal na televiziji Lav, veštica i orman (The Lion, the Witch and the Wardrobe) inspirisan njegovom serijom dečijih knjiga- tek njegovo ime na ovim prostorima se pojavi s vremena na vreme. Ko je Džek, kako su ga zvali prijatelji, čuveniji po inicijalima i prezimenu kao Si Es Luis?
Klajv Stejpls Luis (Clive Staples Lewis), rođen je 29.novembra 1898. u Belfastu, u severnoj Irskoj a umro 22.novembra 1963, istog dana kada je ubijen američki predsednik Džon F. Kenedi. Iako je otišao nezapaženo, u senci velikog događaja, njegova dela i sada,četrdeset godina posle njegove smrti, govore o njegovoj izuzetnosti.


Odrastao je u kući prepunoj knjiga, u kojoj je stvarnost sa njhovih stranica bila snažna koliko i ona van nje. Možda čak i snažnija. Luis i njegov brat su više poznavali svet ideja i knjiga, nego savremeni svet tehnike 20.veka. Spokoj doma poremetila je smrt majke, kada je Luisu bilo deset godina. Ostatak njegove životne sage može se opisati kao melanholično traganje za sigurnošću koju je imao u detinjstvu. Veoma rano u mladosti počinje da se bavi metafizičkim i suštinskim pitanji­ma, a ono - prema njegovim recima - za čim je tragao tokom najvećeg dela života - duhovni i duševni mir, pronašao je tek u zrelim godinama u hrišćanskoj veri.


Pre odlaska na studije na Oksford 1916, školovao se privatno. Prvi svet-ski rat ga prekida u studiranju te služi vojsku u Prvom svetskom ratu, a na Oksford se vraća 1918. gde briljira na klasičnim studijama. Predavao je na Magdalen koledžu na Oksfordu od 1925. do 1954, a od te iste godine pa do kraja života bio je profesor sre-dnjovekovne i renesansne engleske književnosti na univerzitetu u Kem-bridžu. Bio je izvanredan predavač, omiljen među studentima.


Godine 1936. objavio je knjigu koja ga je proslavila - The Allegory oj Love, delo izuzetnog kvaliteta i ori­ginalnog pristupa koje je napravilo revoluciju u razumevanju uloge ale­gorije u srednjovekovnoj engleskoj književnosti. Između 1939. i 1954. Luis je nastavio da objavljuje radove iz oblasti kritike i teorije. U Personal Heresy, eseju objavljenom 1939, ra­spravlja o objektivnosti poezije, a za­tim u zbirci eseja pod nazivom Reha-bilitations - delu koje odražava ono čime se u velikoj meri bavio tokom života - pokušava da povrati sjaj re­putacije nekih pisaca koje je cenio. Godine 1942. napisao je A Preface to Paradise Lost, da bi rehabilitovao Džona Miltona, dok je 1954. ponu­dio obiman pregled britanske poezije i proze 16. veka u knjizi English Lite­rature in the Sixteenth Century.


Luis je najpoznatiji po svojim de-lima za decu, kao i delima iz hrišćan-ske apologetike. 1936. godine napisao je knjigu Out ofthe Silent Planet, koja je uvela novog heroja Edvina Renso-ma, psihologa, čiji je lik delimično pozajmljen od Luisovog prijatelja R. R. Tolkina. Peleandra, nova verzija Izgubljenog raja, sledila je 1943, a That Hideous Strength upotpunila je tu trilogiju. Međutim, Luisovo naji­staknutije delo, po mišljenju kritike, kao i najprodavanije, nesumnjivo su Priče o Narniji (Chronicles ofNarnia) u sedam delova. Prva knjiga izdata 1950, Lav, veštica i orman {The Lion, the Witch and the Wardrobe), priča je o Aslanu, lavu, Hristolikoj figu­ri, tvorcu i vladaru čudesne zemlje Narnije, i neverovatnim avanturama četiri neustrašiva deteta koja upada­ju u Narniju kroz orman za odelo. Luisovo omiljeno delo Tili We Have Faces, njegovo poslednje delo fikcije, objavljeno je 1956. Ono nas vraća na mit o Kupidonu i Psihi, ali nikada nije dobilo onu vrstu priznanja koje je Luis smatrao da mu pripada.


Najveću publiku Luis je zadobio kao hrišćanski apologeta. Međutim, mnogo godina je bio ateista. Svoje preobraćenje u hrišćanstvo opisao je u biografiji Surprised by Joy: "Predao sam se i priznao da je Bog - Bog... verovatno sam bio najpokunjeniji i najnevoljniji preobraćenik u celoj Engleskoj." Ovo iskustvo mu je po­moglo da razume fenomen nepri-hvatanja vere i apatiju, te je u poku­šaju da formuliše suštinu hrišćanske vere, napisao veoma maštovite knji­ge. Među njima su: Pilgrims Regress (1933), The Problem of Pain (1940), Miracles (1947) i The Screwtape Let-ters (1942).


U toku Drugog svetskog rata Luis se pojavio na radiju i postao poznat kao apostol za skeptike u Velikoj Bri­taniji i van nje, pogotovo u Sjedinje­nim Državama. Njegovi ratni eseji na radio talasima napisani su u svrhu odbrane i pojašnjenja hrišćanske vere a poslužili su i kao uteha uplašenima i ranjenima. Konačno, 1952. godine eseji su sakupljeni i objavljeni pod imenom Hrišćanstvo (Mere Christia-nity). U prvom poglavlju ove knjige Luis govori o prirodnom zakonu koji se nalazi u svakom čoveku. On tvrdi da je čovekovo prirodno shvatanje dobra i zla ključ za razumevanje sve­mira i njegovog tvorca. U drugom poglavlju Luis izdvaja osnove hri­šćanske vere. Ovde se može videti ta njegova ideja (osnovnog) Hrišćan-stva (Mere Christianity). U trećem delu on govori o ponašanju koje se očekuje od hrišćanina. Neke od tema kojih se dotiče su seksualni moral, brak, opraštanje, ljubav, nada, vera. Hrišćanstvo takođe predstavlja odli­čan uvod u Luisova dela, kao jedno od najboljih, i može se reći da je te­melj za razumevanje njegovih ostalih knjiga.


Si Es Luisove knjige kritike, fikci­je i religioznih eseja i dalje se štam­paju u raznim kolekcijama. Luisov život i delo bili su predmet razmatra­nja mnogih knjiga od kada je umro 1963. Ironično je što će kao pisac ve­rovatno imati istu sudbinu kao i au­tori koje je sam rehabilitovao u toku svog naučnog rada. Podvrgnut broj­noj analizi, parafraziranju i kritici, Luisov lični kanon će biti iskrivljen sekundarnim izvorima, protiv čega se on zalagao tokom celog života. Njegova dela fikcije, kao i teološki spisi, bili su beskrajno i preterano kritički izučavani, čime se stvorio niz dodataka i napomena dovoljnih da odvrate i najvatrenijeg proučava-oca ovog autora. Ostaje činjenica da su sama Luisova dela najpouzdaniji izvor i najmudriji tumač ovog origi­nalnog mislioca.

Vesna Lavrnja